
Chów kóz mlecznych
Mleczne rozwiązanie dla małego gospodarstwa — bogate, kremowe mleko od przyjaznych kóz, które dobrze rozwijają się na ćwierci akra i dostarczają surowca na ser, mydło i inne produkty.
Przegląd
Kozy mleczne to idealne zwierzęta mleczne dla małych gospodarstw, siedlisk i posesji, na których utrzymywanie pełnowymiarowej krowy mlecznej jest niepraktyczne. Jedna koza daje 0.5-1.5 galona mleka dziennie — wystarczająco na potrzeby rodziny związane z mlekiem, jogurtem i serem — wymagając przy tym zaledwie części przestrzeni, paszy i infrastruktury potrzebnych krowie. Kozie mleko jest naturalnie homogenizowane: kuleczki tłuszczu są mniejsze i pozostają w zawiesinie. Jest łatwiejsze do strawienia niż mleko krowie i stanowi preferowany nabiał dla milionów ludzi na świecie.
Ekonomika jest atrakcyjna w każdej skali. Wpisana do ksiąg koza rasy Nigerian Dwarf, kosztująca $250-400, produkuje mleko o wartości $1,200-2,000+ rocznie przy cenach $8-14/kwartę surowego koziego mleka lub $20-30/funt sera chevre. Koza alpejska lub nubijska daje większą ilość mleka (1-1.5 galona/dzień), lepiej odpowiadającą potrzebom działalności serowarskiej, w której z jednego galona koziego mleka powstaje ser rzemieślniczy o wartości $15-25. Małe gospodarstwo z 3-5 kozami może generować $5,000-12,000 rocznego przychodu, mieszcząc się na działce o powierzchni ćwierci akra.
Kozie mleko doskonale nadaje się do produktów o wartości dodanej. Chevre, czyli świeży kozi ser, jest najprostszym serem do wykonania i sprzedaje się na targach farmerskich za $15-25 za funt. Mydło z koziego mleka wymaga niewielkiej ilości sprzętu i kosztuje $5-8 za kostkę: z jednego galona mleka powstaje 8-12 kostek o wartości $40-96. Karmel z koziego mleka (cajeta), mleczne słodycze typu fudge i lody to produkty specjalistyczne mające oddanych klientów.
Poza korzyściami ekonomicznymi utrzymywanie kóz mlecznych po prostu daje przyjemność. Są to inteligentne, towarzyskie i przywiązujące się zwierzęta, które nawiązują więź z opiekunami. Ich poręczne rozmiary — 60-175 funtów zależnie od rasy — sprawiają, że mogą zajmować się nimi osoby w różnym wieku i o różnych możliwościach fizycznych. Wielu hodowców opisuje swoje kozy jako zwierzęta gospodarskie dające największą satysfakcję spośród wszystkich, jakie utrzymywali.
Poradnik krok po kroku
- 1
Wybierz rasę kozy mlecznej
Nigerian Dwarf — Najpopularniejsza przydomowa koza mleczna. Te miniaturowe kozy, mierzące 17-23 cale i ważące 60-80 funtów, dają zaskakujące 1-3 kwarty niezwykle bogatego mleka dziennie. Zawartość tłuszczu wynosi 6-10% — najwięcej spośród ras kóz mlecznych, a nawet więcej niż u krów Jersey. Dzięki temu jest to czołowa rasa do produkcji masła, lodów i sera. Kozy Nigerian Dwarf mogą rozmnażać się przez cały rok, podczas gdy większość ras jest sezonowa, i rodzą 2-5 koźląt w miocie. Małe rozmiary pozwalają legalnie utrzymywać je w wielu rejonach podmiejskich, gdzie pełnowymiarowe kozy są zabronione.
Alpejska — Podstawowa rasa komercyjnych gospodarstw mlecznych utrzymujących kozy. Pełnowymiarowa — 30 cali i 135 funtów — ze stojącymi uszami i dowolnym umaszczeniem. Kozy alpejskie dają 1-1.5 galona mleka dziennie o zawartości tłuszczu 3.5%, co jest najwyższą ilością wśród standardowych ras mlecznych. Są wytrzymałe, przystosowują się do każdego klimatu i utrzymują produkcję przez wiele laktacji. Najlepsze zastosowanie: produkcja dużych ilości mleka i działalność serowarska.
Nubijska — Rozpoznawalna po długich, zwisających uszach i wypukłym „rzymskim” profilu nosa. Kozy nubijskie dają mniej mleka (0.75-1 galona/dzień), lecz jest ono bogate: zawiera 4.5-5% tłuszczu. To najbardziej odporna na upał spośród głównych ras mlecznych, idealna do klimatu tropikalnego i południowego. Kozy nubijskie są głośne — odzywają się donośnie i często — co może stanowić problem na przedmieściach. Najlepsze zastosowanie: ciepły klimat i bogate mleko do wyrobu sera.
LaMancha — Wyróżnia się maleńkimi uszami typu „elf” lub „gopher”. Kozy LaMancha dają 1-1.5 galona/dzień przy dobrej zawartości tłuszczu i białka. Są wyjątkowo spokojne i przyjazne, mają najlepszy temperament spośród wszystkich ras mlecznych. Doskonale nadają się dla początkujących właścicieli kóz i rodzin z dziećmi.
Saanen i Sable — Odpowiedniki holsztynów w świecie kóz. Największe rasy mleczne (30+ cali, 150+ funtów), dające najwięcej mleka: 1-1.5+ galona/dzień. Zawartość tłuszczu jest niższa niż u innych ras i wynosi 3-3.5%. Występują warianty białe (Saanen) i barwne (Sable). Niepigmentowana skóra jest podatna na oparzenia słoneczne. Najlepsze zastosowanie: maksymalna ilość mleka i sprzedaż mleka do picia.
Wskazówki na początek: Kup co najmniej 2 kozy: są to zwierzęta stadne i samotne utrzymywanie wywołuje u nich silny stres. Zacznij od kóz już dojonych po wykocie lub ciężarnych, których termin porodu przypada za kilka miesięcy. Przygotuj $250-500 za wpisane do ksiąg kozy mleczne z ocenioną wydajnością. Unikaj kupowania najtańszych dostępnych zwierząt: słaba genetyka oznacza mało mleka i wysokie rachunki weterynaryjne.
- 2
Zbuduj schronienie i ogrodzenie
Kozy potrzebują mniej przestrzeni niż bydło, ale bezpieczniejszych ogrodzeń. Prawdziwe jest powiedzenie: „Jeśli płot nie zatrzyma wody, nie zatrzyma kozy”. Kozy wspinają się, są mistrzami ucieczek i sprawdzają każdy słaby punkt przygotowanej infrastruktury.
Pomieszczenia: Zapewnij 15-25 stóp kwadratowych na kozę w wiacie z trzema ścianami lub budynku z suchą podłogą i dobrą wentylacją. Kozy nie znoszą deszczu i błota: zawsze potrzebują suchego miejsca, do którego mogą się schronić. Stosuj głęboką ściółkę ze słomy lub wiórów, sprzątając i wymieniając ją co 2-4 tygodnie, albo wybierz metodę głębokiej ściółki z comiesięcznym dokładaniem materiału. W zimnym klimacie wystarcza zamknięty budynek ze szczelinami wentylacyjnymi pod okapem: gruba zimowa sierść chroni kozy przed chłodem, lecz nie tolerują przeciągów na wysokości miejsca spania.
Stanowisko udojowe: Niezbędne wyposażenie. Proste drewniane stanowisko, którego samodzielna budowa kosztuje $50-100, z blokadą głowy i miską na paszę podnosi kozę na wygodną wysokość do doju, przytrzymuje ją podczas jedzenia ziarna i sprawia, że dój dwa razy dziennie jest sprawny i przyjemny. Plany są powszechnie dostępne w internecie.
Ogrodzenie: Najlepszym standardem jest siatka zgrzewana lub pleciona o wysokości 4-5 stóp, z oczkami 2x4 cale dla kóz rogatych i 4x4 dla bezrogich. Ogrodzenie elektryczne działa, lecz wymaga przyuczenia: zacznij od ogrodzenia fizycznego i dodaj przewód pod napięciem na wysokości nosa (12 cali) oraz grzbietu (36 cali). Pięcioprzewodowe ogrodzenie elektryczne z drutu o wysokiej wytrzymałości, rozmieszczonego w małych odstępach (8-10-12-36-48 cali), jest skuteczne u przyuczonych kóz. Nigdy nie stosuj drutu kolczastego: kozy zaplątują się w niego i ranią.
Pastwisko: Kozy zgryzają głównie roślinność krzewiastą, zamiast wypasać trawę. Wolą zarośla, chwasty, jeżyny i liście drzew. Ćwierć akra różnorodnej roślinności krzewiastej na kozę wystarcza do ruchu i uzupełniania paszy, ale kozy mleczne w laktacji nie zaspokoją potrzeb żywieniowych wyłącznie na pastwisku. Zapewnij dostęp do takich terenów, lecz żywienie produkcyjne oprzyj na sianie i paszy zbożowej.
- 3
Żywienie wspierające produkcję mleka
Kozy mleczne w laktacji mają proporcjonalnie podobne wymagania żywieniowe jak krowy mleczne. Prawidłowa dieta bezpośrednio wpływa na ilość mleka oraz zawartość tłuszczu i białka.
Siano: Podstawa diety kozy. Podawaj do woli wysokiej jakości siano trawiaste lub mieszane trawiasto-bobowate; kozy lepiej niż bydło samodzielnie regulują pobranie. Siano z lucerny jest doskonałym dodatkiem dla kóz w intensywnej laktacji: wysoka zawartość białka (18-22%) i wapnia wspiera produkcję mleka. Koza mleczna zjada 3-5 funtów siana dziennie. Przy cenie $8-15 za prostokątną belę siano kosztuje $1-2/kozę/dzień.
Ziarno: Podawaj koncentrat zbożowy dla kóz mlecznych w ilości 1 funta na każde 3 funty produkowanego mleka. Koza dająca 1 galon (8 funtów) mleka otrzymuje około 2.5-3 funtów ziarna dziennie, podzielonych między dój poranny i wieczorny. Stosuj paszę dla kóz mlecznych o zawartości 16-18% białka lub własną mieszankę całego owsa, jęczmienia, nasion słonecznika i premiksu mineralnego. Podawaj ziarno na stanowisku udojowym: dzięki temu kozy chętnie przychodzą do doju.
Minerały: Zapewnij swobodny dostęp do sypkiej mieszanki mineralnej przeznaczonej dla kóz. Nie stosuj mieszanki dla bydła, ponieważ kozy potrzebują innego poziomu miedzi, a mieszanka dla owiec w ogóle nie zawiera niezbędnej miedzi. Najczęstsze niedobory mineralne u kóz dotyczą miedzi, selenu i cynku. Objawy niedoboru miedzi obejmują blaknięcie sierści — czarne kozy stają się czerwono-brązowe — szorstką okrywę włosową i osłabioną odporność. Wielu hodowców podaje bolusy miedziowe (COWP, cząstki drutu z tlenku miedzi) 2-4 razy w roku.
Woda: Koza w laktacji wypija 2-4 galony dziennie. Przez cały czas zapewniaj czystą, świeżą wodę. Kozy są wybredne: odmawiają picia wody brudnej, nieświeżej lub takiej, w której cokolwiek zanurzono. W klimacie z mrozem niezbędne są podgrzewane wiadra na wodę, ponieważ kozy raczej się odwodnią, niż napiją lodowatej wody, a odwodnienie szybko załamuje produkcję mleka.
Soda oczyszczona: Podawaj do woli jako bufor żwacza. Kozy same dobierają ilość, gdy spożycie ziarna obniża pH żwacza. Ten prosty dodatek zapobiega kwasicy żwacza i jest praktycznie darmowym zabezpieczeniem zdrowia układu pokarmowego.
- 4
Rutyna doju i postępowanie z mlekiem
Dój kóz podlega tym samym zasadom higieny co dój krów, ale jest szybszy i prostszy dzięki mniejszemu wymieniu i mniejszym strzykom.
Codzienna rutyna: Dój dwa razy dziennie w odstępach 12 godzin. Wprowadź kozę na stanowisko udojowe, zamknij blokadę głowy i podaj ziarno. Oczyść strzyki płynem do mycia wymion lub środkiem do dezynfekcji przedudojowej, osusz czystym ręcznikiem papierowym, a następnie dój ręcznie albo użyj małej dojarki. Wprawna osoba kończy ręczny dój kozy w 3-5 minut. Po doju zastosuj dezynfekcję strzyków przez zanurzenie.
Technika doju ręcznego: Obejmij nasadę strzyka kciukiem i palcem wskazującym, aby zatrzymać mleko, a następnie kolejno zaciskaj pozostałe palce w dół: środkowy, serdeczny i mały. Nigdy nie ciągnij za strzyk: uszkadza to tkanki i powoduje zapalenie wymienia. Ćwiczenie poprawia sprawność: w pierwszym tygodniu spodziewaj się niezręczności, a w drugim nabierzesz wprawy.
Dój maszynowy: Małe dojarki dla kóz ($200-600) wykorzystują podciśnienie do pobierania mleka do zamkniętego pojemnika. Są szybsze od doju ręcznego i zapewniają większą powtarzalność, lecz wymagają dokładnego czyszczenia po każdym użyciu. Przy 3+ kozach dojarka oszczędza sporo czasu i zmniejsza zmęczenie dłoni.
Postępowanie z mlekiem: Przecedź mleko przez jednorazowy filtr do mleka do czystych szklanych słoików. Natychmiast schłodź w kąpieli lodowej lub lodówce do temperatury poniżej 40°F w ciągu 1 godziny. Prawidłowo traktowane kozie mleko ma czysty, słodki smak nieodróżnialny od krowiego. „Kozi” posmak kojarzony z mlekiem kóz wynika z niewłaściwego postępowania, zanieczyszczenia pochodzącego od kozła lub mleka z późnej laktacji. Utrzymuj kozły z dala od dojonych kóz: feromony kozła wchłaniane przez skórę powodują niepożądane posmaki.
Podstawy serowarstwa: Najprostszy kozi ser to chevre: podgrzej 1 galon mleka do 86°F, dodaj kulturę mezofilną i podpuszczkę, odczekaj 12-24 godziny do powstania zwartego skrzepu, przełóż chochlą do form wyłożonych chustą serowarską, odsączaj przez 24 godziny, posól i jedz. Jeden galon daje około 1-1.5 funta sera chevre. Większość osób potrzebuje 3-5 próbnych partii, aby od pierwszej próby dojść do produktu nadającego się do sprzedaży.
- 5
Rozród i opieka nad koźlętami
Większość ras kóz mlecznych to zwierzęta rozmnażające się sezonowo: wchodzą w ruję jesienią, gdy dzień się skraca — od września do stycznia na półkuli północnej. Wyjątkiem są Nigerian Dwarf, które rozmnażają się przez cały rok. W sezonie rozrodczym cykl powtarza się co 18-21 dni, a ruja trwa 24-48 godzin.
Objawy rui: Szybkie machanie ogonem na boki, częstsze odzywanie się, obrzęknięty i zaczerwieniony srom, śluzowy wypływ, obskakiwanie innych kóz, mniejszy apetyt oraz nieruchome stanie pod naciskiem na zad. Kozy w rui przebywające w pobliżu kozła napierają na oddzielające je ogrodzenie.
Możliwości krycia: Utrzymuj własnego kozła ($200-600 za zwierzę wpisane do ksiąg), skorzystaj z kozła sąsiada (opłata za krycie $50-100) lub zastosuj sztuczne unasiennianie (nasienie $20-50/słomkę oraz koszt inseminatora albo szkolenia do samodzielnego zabiegu). Jeden kozioł może pokryć 25-30 kóz w sezonie. Pomieszczenie kozła musi znajdować się oddzielnie od samic i po zawietrznej stronie miejsca doju: w okresie godowym jego zapach jest wyjątkowo intensywny.
Ciąża: Trwa 145-155 dni, czyli około 5 miesięcy. Kozy noszą 1-4 koźlęta, najczęściej bliźnięta. USG w wieku ciąży 45-60 dni ($25-40 za kozę) potwierdza ciążę i liczbę młodych, pomagając zaplanować żywienie i obsługę wykotu. Stopniowo zwiększaj ilość ziarna w ostatnich 6 tygodniach ciąży, gdy koźlęta szybko rosną.
Wykot: Większość kóz rodzi bez pomocy. Zapewnij czysty, suchy kojec porodowy (4x5 stóp) z głęboką ściółką słomianą. Przy prawidłowym porodzie najpierw pojawiają się dwie przednie kończyny i nos. Jeśli widać tylko jedną kończynę lub sam nos, popraw ułożenie koźlęcia albo wezwij lekarza weterynarii. Młode powinny wstać i ssać w ciągu 30-60 minut. Zanurz pępki w 7% jodynie, aby zapobiec zakażeniu. Dopilnuj, aby każde koźlę otrzymało siarę w ciągu 4-6 godzin.
Odchów koźląt: Aby maksymalizować sprzedaż mleka, wielu hodowców pozostawia młode przy matkach przez 2-3 dni, czyli okres pobierania siary, a następnie przechodzi na karmienie z butelki mlekiem pasteryzowanym lub preparatem mlekozastępczym. Pozwala to w pełni doić kozę i jednocześnie kontrolować żywienie młodych. Odsadzaj w wieku 8-12 tygodni, gdy koźlęta dobrze jedzą siano i ziarno. Koziołki nieprzeznaczone do rozrodu należy kastrować opaskami w wieku 8-12 tygodni — wystarczająco późno, aby układ moczowy rozwinął się w pełni, co zapobiega kamicy moczowej.
- 6
Opieka zdrowotna
Zarządzanie zdrowiem kóz koncentruje się na zwalczaniu pasożytów, pielęgnacji racic i szczepieniach. Kozy są bardziej podatne na pasożyty wewnętrzne niż bydło lub owce, dlatego zarządzanie pasożytami jest najważniejszą umiejętnością zdrowotną hodowcy.
Pasożyty wewnętrzne: Haemonchus contortus, czyli nicień o wyglądzie słupka fryzjerskiego, jest głównym zabójcą kóz. Wysysa krew z błony śluzowej żołądka, powodując niedokrwistość, obrzęk pod żuchwą wskutek nagromadzenia płynu, utratę masy i śmierć. Monitoruj zwierzęta za pomocą systemu oceny FAMACHA: porównuj barwę wewnętrznej powierzchni dolnej powieki ze standaryzowaną kartą kolorów. Oceny 1-2 — czerwona lub ciemnoróżowa barwa — oznaczają zdrowie; oceny 4-5 — biała lub blada — wskazują na ciężką niedokrwistość i potrzebę natychmiastowego odrobaczenia.
Odrobaczanie: Odrobaczaj na podstawie ocen FAMACHA i liczby jaj w kale, a NIE według kalendarza. Rutynowe odrobaczanie sprzyja powstawaniu oporności: wiele gospodarstw ma obecnie pasożyty oporne na wszystkie dostępne leki. Gdy leczenie jest potrzebne, stosuj właściwą dawkę. Kozy metabolizują leki szybciej niż owce: dla większości produktów stosuj 2x dawkę owczą. Najskuteczniejsze leki dla kóz to moksydektyna (Cydectin), lewamizol (Prohibit) i albendazol (Valbazen). Zmieniaj klasy leków odrobaczających, a nie marki.
Przycinanie racic: Przycinaj racice co 6-8 tygodni. Przerośnięte racice powodują kulawiznę, zgniliznę racic i problemy ze stawami. Używaj ostrych nożyc i przycinaj ścianę równo z podeszwą, usuwając zawinięte przyrosty. Celem jest płaska, zrównoważona racica, która równomiernie styka się z podłożem. To podstawowa umiejętność, którą każdy hodowca musi opanować: oglądaj filmy instruktażowe i ćwicz na współpracujących kozach.
Szczepienia: Jako podstawowe minimum stosuj coroczne szczepienie preparatem CD&T przeciw Clostridium perfringens typu C i D oraz tężcowi. Koźlęta otrzymują pierwszą dawkę w wieku 4-6 tygodni, przypominającą w wieku 8-10 tygodni, a potem corocznie. Kozy powinny dostać dawkę przypominającą 4 tygodnie przed wykotem, aby przekazać przeciwciała przez siarę. Dodatkowe szczepienia — przeciw CL i niesztowicy — zależą od regionalnej presji chorób.
Częste schorzenia: Zapalenie wymienia — lecz jak u krów, wykonując posiew i dobierając odpowiedni antybiotyk; toksemia ciążowa/ketoza u kóz z ciążą mnogą w późnej ciąży — podawaj glikol propylenowy i zwiększ ilość ziarna; kamica moczowa u kozłów i kastratów — zapewnij stosunek wapnia do fosforu 2:1 i odpowiednią ilość wody; oraz kokcydioza koźląt — lecz toltrazurylem lub sulfonamidami, a ograniczaj dzięki czystej, suchej ściółce i unikaniu nadmiernego zagęszczenia.
Zwierzęta i uprawy towarzyszące
Kury nioski
Kury i kozy dobrze korzystają ze wspólnego pastwiska. Kury zjadają rozsypane ziarno i pasożyty w koziej ściółce. Wspólne korzystanie z budynku z wydzielonymi strefami jest efektywne.
Kaczki
Kaczki ograniczają ślimaki nagie i oskorupione na pastwiskach współdzielonych z kozami. Kacze jaja uzupełniają ofertę produktów z koziego mleka na targu.
Bydło mięsne
Kozy zgryzają krzewy i gatunki inwazyjne, których bydło nie rusza. Wypas wielogatunkowy maksymalizuje wykorzystanie ziemi i usuwa zarośla bez środków chemicznych.
Pszczelarstwo
Kozie pastwiska z różnorodną roślinnością krzewiastą zapewniają pożytek pszczołom. Miód i kozi ser tworzą naturalnie dopasowaną parę produktów do sprzedaży w gospodarstwie.
Typowe problemy i rozwiązania
Ekonomia i zwrot z inwestycji
Koszt początkowy
$1,500-4,000
Koszt roczny
$800-1,500/kozę
Przychód roczny
$1,200-2,500/kozę
Czas zwrotu z inwestycji
8-14 miesięcy
Najważniejsze fakty
- Główne rasy
- Nigerian Dwarf, alpejska
- Mleko/dzień
- 0.5-1.5 galona
- Laktacja
- 305 dni
- Koszt kozy
- $250-500
- Potrzebny grunt
- 0.25 akra/kozę
- Przychód roczny
- $1,200-2,500/kozę
- Koszt paszy
- $1.50-2.50/dzień
- Trudność
- Średnio zaawansowane
Planuj z Fincabout
Użyj bezpłatnych narzędzi do planowania działalności: chów kóz mlecznych.
Zaplanuj gospodarstwo z Fincabout: chów kóz mlecznych
Zaprojektuj układ, śledź zwierzęta gospodarskie, obliczaj plony i zarządzaj całą działalnością za pomocą naszych bezpłatnych narzędzi do planowania gospodarstwa.
06
Często zadawane pytania
Wszystko, co musisz wiedzieć: chów kóz mlecznych.
Powiązane poradniki
Zaufanie rolników z całego świata
Co mówią rolnicy
Prawdziwe historie plantatorów, gospodarzy i projektantów korzystających z Fincabout.
Chcesz zaplanować gospodarstwo?
Dołącz do tysięcy rolników projektujących inteligentniejsze, bardziej produktywne układy z Fincabout.
Zacznij za darmo